Het nieuwe Nationaal Kankerplan 2026–2036: wat betekent het voor ALK-positieve longkanker?

België heeft zijn Nationaal Kankerplan 2026–2036 gepubliceerd, met 34 acties om de preventie, diagnose, behandeling, het onderzoek en de levenskwaliteit de komende tien jaar te verbeteren.

Voor mensen met ALK-positieve niet-kleincellige longkanker (NSCLC) zijn verschillende voorgestelde maatregelen bijzonder relevant, waaronder een betere toegang tot moleculaire testen, gespecialiseerde kankerzorg, innovatieve behandelingen en opkomende technologieën zoals vloeibare biopsie.

ALK Positive Belgium verwelkomt deze ontwikkelingen en zal nauwgezet volgen hoe het plan zich vertaalt in verbeteringen in de patiëntenzorg.

Betere toegang tot moleculaire testen

ALK-positieve longkanker wordt veroorzaakt door een genetische verandering in het ALK-gen. Het opsporen van die verandering via gepast biomarkeronderzoek is essentieel om een doelgerichte behandeling te kunnen kiezen.

Het nieuwe Kankerplan stelt voor om de terugbetalingsregels voor biomarkertesten te herzien, inclusief bredere genomische panels via next-generation sequencing (NGS) en comprehensive genomic profiling (CGP). Het plan wil ook een meer geïntegreerd financieringsmodel uitwerken waarin de terugbetaling van diagnostische testen beter aansluit bij het gebruik van precisiegeneesmiddelen (actie 23).

Dat is belangrijk voor ALK-positieve longkanker, omdat patiënten in verschillende fasen van hun ziekte verschillende soorten moleculaire testen nodig kunnen hebben, vooral wanneer er resistentie tegen de behandeling ontstaat.

De toegang tot volledige en tijdige biomarkertesten mag niet afhangen van het ziekenhuis waar een patiënt de diagnose krijgt.

Vloeibare biopsie en ctDNA: een belangrijke ontwikkeling

Een bijzonder relevant aspect van het nieuwe Kankerplan is de uitdrukkelijke erkenning van vloeibare biopsie met circulerend tumor-DNA (ctDNA) (actie 23).

Met een vloeibare biopsie kunnen artsen genetisch materiaal van de tumor analyseren dat in een bloedstaal aanwezig is. In bepaalde situaties is dat een minder invasief alternatief voor of een aanvulling op een weefselbiopsie.

Het plan erkent dat de bestaande terugbetalingsregels de huidige klinische praktijk, waarin steeds vaker brede genomische panels en vloeibare biopsieën worden gebruikt, niet volledig weerspiegelen. Het erkent ook dat biomarkers niet alleen belangrijk zijn bij de start van de behandeling, maar ook tijdens de opvolging van de patiënt.

Het Rijksinstituut voor ziekte- en invaliditeitsverzekering (RIZIV/INAMI) is verantwoordelijk voor het werk aan een meer geïntegreerd terugbetalingskader, dat in de tweede helft van 2027 van start moet gaan. Het voorgestelde kader moet ruimte bieden voor de vooruitgang in de moleculaire diagnostiek, rekening houdend met de klinische waarde en de kosteneffectiviteit ervan. (health.belgium.be)

Waarom is dit belangrijk voor ALK-positieve longkanker?

Een vloeibare biopsie kan nuttig zijn bij het onderzoeken van verworven resistentie tegen ALK-gerichte behandelingen. Door ctDNA te analyseren, kunnen artsen moleculaire veranderingen opsporen die mee richting geven aan volgende behandelbeslissingen.

Onderzoekers bestuderen daarnaast nog twee andere toepassingen.

Moleculaire restziekte (MRD)

Na een behandeling met curatieve opzet kan een zeer gevoelige ctDNA-test moleculaire aanwijzingen van achtergebleven kanker opsporen, zelfs wanneer klassieke beeldvorming geen ziekte meer toont.

Onderzoek wijst erop dat ctDNA-MRD-testen kunnen helpen om patiënten met een verhoogd risico op herval te herkennen. Er is echter meer bewijs nodig om vast te stellen of het aanpassen van de behandeling op basis van MRD-resultaten de klinische uitkomsten bij NSCLC verbetert.

Herhaalde moleculaire opvolging

Bij gevorderde ALK-positieve longkanker wordt herhaalde ctDNA-testen onderzocht als manier om de respons op de behandeling op te volgen en mogelijk moleculaire tekenen van opkomende resistentie op te sporen voordat progressie zichtbaar wordt op beeldvorming.

Dat zou artsen op termijn kunnen helpen om beter te begrijpen hoe tumoren in de loop van de tijd reageren op doelgerichte therapieën.

Herhaalde ctDNA-opvolging is echter nog geen vaste standaard van zorg bij gevorderde ALK-positieve NSCLC.

Een belangrijke beperking is dat sommige tumoren zeer weinig ctDNA in de bloedbaan afgeven. Dat is vooral relevant bij ziekte die beperkt is tot het centrale zenuwstelsel, waar een bloedtest actieve kanker kan missen. Een negatief ctDNA-resultaat betekent dus niet noodzakelijk dat er geen kanker is, en kan gepaste beeldvorming niet vervangen.

Hoewel het Nationaal Kankerplan vloeibare biopsie en het groeiende belang van moleculaire testen tijdens de opvolging uitdrukkelijk erkent, legt het ctDNA-MRD-testen of routinematige herhaalde ctDNA-opvolging niet specifiek vast als terugbetaalde diensten.

Verder klinisch onderzoek en evaluatie zullen nodig zijn om te bepalen hoe deze nieuwe toepassingen in de routinematige kankerzorg kunnen worden opgenomen.

Gespecialiseerde longkankercentra en moleculaire tumorboards

Het Kankerplan stelt voor om bepaalde complexe onderdelen van de kankerzorg te concentreren in gespecialiseerde centra, terwijl andere diensten dichter bij de woonplaats van patiënten kunnen blijven.

Thoracale oncologische chirurgie, waaronder longkankerchirurgie, wordt als prioritair domein aangeduid. Het plan legt 30 juni 2028 vast als streefdatum om de longkankerzorg binnen dit kader te organiseren (actie 5). Dat betekent niet dat alle longkankerbehandelingen naar gespecialiseerde centra worden overgebracht.

Het plan voorziet ook in een nationaal moleculair tumorboard, gepland voor 2028 (actie 8).

Een moleculair tumorboard brengt specialisten in oncologie, moleculaire pathologie en andere relevante disciplines samen om complexe moleculaire bevindingen te interpreteren en behandelbeslissingen te ondersteunen.

Voor patiënten met ALK-positieve longkanker kan dat bijzonder waardevol zijn wanneer er ongewone moleculaire veranderingen of resistentiemechanismen opduiken.

Het zal belangrijk zijn om ervoor te zorgen dat ook patiënten die buiten de grote kankercentra worden behandeld, toegang hebben tot deze expertise. (health.belgium.be)

Toegang tot innovatieve behandelingen en klinische studies

Het Kankerplan gaat ook in op de toegang tot innovatieve kankergeneesmiddelen.

Het plan omvat de opvolging van de impact van programma’s voor vroege toegang voor mensen met kanker (actie 28) en het onderzoeken van een duurzaam financieringskader voor bepaalde off-labelbehandelingen bij zeldzame en complexe kankers (actie 7).

Het plan vermeldt echter niet of ALK-positieve longkanker onder het voorgestelde kader voor off-labelbehandelingen zou vallen.

Voor mensen met gevorderde ALK-positieve longkanker kan de toegang tot nieuwere doelgerichte therapieën en klinische studies bijzonder belangrijk worden wanneer de bestaande behandelingen niet meer werken.

Het plan stelt ook voor om de organisatie van klinische studies te verbeteren en gedecentraliseerde studieactiviteiten te verkennen (actie 25).

Die maatregelen zouden op termijn de last van het reizen naar gespecialiseerde centra kunnen verminderen, doordat bepaalde studieprocedures dichter bij de woonplaats van patiënten kunnen plaatsvinden.

Deze voorstellen garanderen echter nog geen toegang tot specifieke behandelingen of klinische studies.

Screening op longkanker en vroegere diagnose

Het Kankerplan stelt voor om de haalbaarheid van een risicogebaseerde screening op longkanker te evalueren, rekening houdend met wetenschappelijk bewijs, gezondheidswinst, kosteneffectiviteit, capaciteit in de gezondheidszorg en budgettaire gevolgen (actie 19).

Dat is relevant voor ALK-positieve longkanker, die kan voorkomen bij jongere mensen en bij mensen die nooit gerookt hebben.

Hoewel screeningsprogramma’s voor longkanker zich doorgaans richten op groepen met een verhoogd risico, verdienen ook het vroeger herkennen en onderzoeken van symptomen van longkanker bij mensen buiten de traditionele screeningsgroepen aandacht.

Voor ALK Positive Belgium betekent dit onder meer bewustmaken dat longkanker niet uitsluitend een rookgerelateerde ziekte is en dat aanhoudende of verontrustende symptomen gepast moeten worden onderzocht, ongeacht het rookverleden.

Het plan voert geen nationaal screeningsprogramma voor longkanker in. Het verbindt zich ertoe te onderzoeken of een risicogebaseerde screening haalbaar is, te beginnen met longkanker tijdens de huidige legislatuur.

Levenskwaliteit en leven met kanker

Door de vooruitgang in doelgerichte behandelingen leven sommige mensen met gevorderde ALK-positieve longkanker gedurende lange tijd terwijl ze hun behandeling voortzetten.

Het Kankerplan erkent het belang van ondersteunende zorg, revalidatie, door de patiënt gerapporteerde uitkomsten en de langetermijngevolgen van kanker en de behandeling ervan (acties 29 en 30).

Actie 29 richt zich vooral op nazorg en het leven na kanker (survivorship), terwijl actie 30 een bredere aanpak volgt om de ervaringen, voorkeuren en noden van patiënten in het hele zorgtraject op te nemen.

Dat omvat aspecten van het dagelijks leven die verder gaan dan klinische uitkomsten, zoals lichamelijk functioneren, emotioneel welzijn, autonomie, gezinsrelaties, werk en maatschappelijke participatie. (health.belgium.be)

Leven met uitgezaaide kanker onder doorlopende behandeling

Hoewel het plan aandacht heeft voor nazorg en patiëntgerichte zorg, is er meer aandacht nodig voor mensen die langdurig leven met uitgezaaide kanker en een doorlopende behandeling blijven krijgen.

Hun noden kunnen verschillen van die van patiënten die hun behandeling hebben afgerond.

Ook langdurige bijwerkingen, cognitieve veranderingen, vermoeidheid, emotioneel welzijn en de uitdaging om behandeling te combineren met werk en gezinsleven moeten erkend worden.

Voor mensen die ALK-gerichte therapieën krijgen, is het omgaan met deze uitdagingen een belangrijk onderdeel van het behoud van hun levenskwaliteit.

ALK Positive Belgium vindt dat mensen met uitgezaaide maar gecontroleerde kanker betrokken moeten worden bij de ontwikkeling en evaluatie van toekomstige trajecten voor ondersteunende zorg.

Hun ervaringen kunnen helpen ervoor te zorgen dat een betere overleving bij kanker samengaat met betekenisvolle verbeteringen in het dagelijks leven.

Van beleid naar toegang voor patiënten

Het Belgische Nationaal Kankerplan biedt een belangrijk kader om de kankerzorg de komende tien jaar te verbeteren.

De impact ervan zal echter afhangen van de manier waarop de voorgestelde acties worden gefinancierd, uitgevoerd en geëvalueerd.

ALK Positive Belgium zal bijzondere aandacht besteden aan:

Moleculaire testen: zorgen voor tijdige en gelijke toegang tot volledige biomarkertesten, inclusief gepaste testen wanneer er resistentie tegen de behandeling ontstaat.
Vloeibare biopsie en ctDNA: de ontwikkelingen in de terugbetaling opvolgen en wetenschappelijk onderbouwd onderzoek naar moleculaire restziekte en herhaalde moleculaire opvolging steunen.
Gespecialiseerde kankerzorg: de toegang verbeteren tot moleculaire expertise, gespecialiseerde longkankerzorg en het nationaal moleculair tumorboard.
Innovatieve behandelingen: de toegang steunen tot doelgerichte therapieën, klinische studies en gepaste trajecten voor vroege toegang.
Vroege diagnose: bewustmaken over longkanker bij jongere mensen en mensen die nooit gerookt hebben, naast wetenschappelijk onderbouwde benaderingen van screening.
Levenskwaliteit: ervoor zorgen dat mensen die langdurig behandeld worden voor gevorderde kanker vertegenwoordigd zijn in de planning van ondersteunende zorg en in patiëntgericht onderzoek.

Ons engagement

ALK Positive Belgium is ervan overtuigd dat vooruitgang in de precisie-oncologie moet leiden tot betekenisvolle verbeteringen voor patiënten.

Onze prioriteit is ervoor te zorgen dat mensen met ALK-positieve longkanker in heel België tijdig en gelijk toegang krijgen tot gepaste moleculaire testen, gespecialiseerde expertise en doeltreffende behandelingen.

We blijven de uitvoering van het Nationaal Kankerplan opvolgen, gaan in gesprek met de betrokken partners en brengen het perspectief in van mensen die leven met ALK-positieve longkanker.

De volgende stap is beleidsengagementen omzetten in betekenisvolle verbeteringen in de patiëntenzorg.

Bronnen

Belgisch Kankerplan 2026–2036

Federale Overheidsdienst Volksgezondheid, Veiligheid van de Voedselketen en Leefmilieu (FOD Volksgezondheid / SPF Santé publique), oktober 2026.

Officiële documenten:

Dit artikel verwijst naar de acties 5, 7, 8, 19, 23, 25, 28, 29 en 30 van het Nationaal Kankerplan.